ایته داستان، برتولت برشتˇ (Bertolt Brecht) جا.
گیلکی واگردان، جه آلمانی: ساسان ورتوان
منبع: ضمیمه‌ی گیله‌وا شماره‌ی ۹۹٫ ویژه‌ی ادبیات داستانی گیلکی.

برتولت برشت (Bertolt Brecht)

می پیلˇمار هفتاد و دو سال داشتی کی می پیلˇآقاجان بمرد. می پیلˇآقاجان کی می پئرˇ  پئر بو، آلمانˇ جونوبˇ میانی، ایتا کوچی شهرˇ میان، چاپ‌خانه‌دار بو و تا او روز کی زنده بو، دوتا شاگردˇ مرأ  او چاپ‌خانه میان مشغول بو.
ایتا پیله قدیمی خانه داشتید کی می پیلˇمار صوبˇ جا کی  ویریشتی تا شب هو خانه میان واچرخ خوردی، چن‌تأ زای خودش داشتی کی هیچ، مردˇ شاگردانˇ زحمت‌ام اونˇ کول دکفته بو. ایتا خاشˇ زنای بو کی جه لاغری اونˇ چومان چیچیرˇ چومانˇ مانستن  بیرون وؤشته بید. هر زحمتˇ مرأ کی بو،  او کؤهنه خانه میان خو چن‌تا زاکانه پیللأ کوده و او چن‌تا زاکانˇ جا، دو تا کؤران روانه ببؤستید آمریکا و دوتا رئکان نی او شهرˇ جا بشویید. هچین اونˇ کوچی رئیْ اویا بئسا کی همیشک ناخوش‌أوال بو و تن‌سالمی ناشتی. خو پئرˇ امرأ چاپ‌خانه ایسأ بو، اویا کار کودی و هویا زن بگیفته بو و چندتا زاک‌ام داشتی.
هنˇ واستی بو کی می پیلˇآقاجانˇ بمرده پسی، می پیلˇمار تنها بمانسته بو.

زاکانˇ حواس پرت بو، فکر و خیال کودید کی امی مارأ چی بکونیم. اونأ گوفتید بیا امی ورجا. کوچی‌تا کی هو شهرˇ میان زندگی کودی خو مارأ بگؤفته کی من می بارˇ کوچه اوسانم ایم تی خانه کی تو تنها نیبی. ولی می پیلˇمار هیچ‌کسˇ گبأ گوش ندائی و فقط گوفتی: هر کسˇ دس اگر فارسه، مرأ فندره.
چاپ‌خانهٰ کی بوفرؤخته، هیچچی انˇ دسأ نگیفت، بلکی قرض و قول‌ام بمانسته انˇ کول. زاکان دائم اونˇ ره نویشتید کی تو نتانی هتو تا آخرˇ تی عؤمر، تسکˇ تنأ زندگی بکونی. زاکان وختی دئید کی اشانˇ مار اصلن اشانأ محل ننه، اونˇ ره مایانه پول اوسه کودید.
کوچی برار بنا بو کی خوشانˇ مارˇ احوال ˇجا، خو برار-خاخورانه  واخبرأ کونه، تا اوشان بدانید اویأ چی گوذشتأن دره.
اَ جریاناتˇ جا، دو سالی بگوذشت. می پیلˇمار نی بمرد. او روز کی می پیلˇماره دفنأ کودیم، بوگوبیشتاوی می پئر و می کوچی عمو میان عوض‌دکش ببؤسته و هو زمات، می عمو، می پئرˇ ره نامه‌یانی نویشتی کی تازه من بفأمستم اَ دو سال اویا چی بگوذشت.

أتو کی مألوم بو، می عمو می پیلˇمارˇ جا خئلی دیلخور بو. چره کی اونأ خو ورجا راه ندأ. انˇ پئرˇ خانه، او پیله خانه، اون همه خالی اوتاقˇ امرأ؛ با اَ حیساب کی می کوجˇ عمو چارتا زاکˇ مرأ ایتا کوچی خانه میان زندگی کودی.
جریان خالی ان نبو. چره کی می پیلˇمار می عمویا خو ورجا راه ندأ کی هیچ، بلکی اصلن نخاستی اونˇ مرأ شؤن و آمون بداره و فقط یکشنبه‌یان، اونˇ زاکانه دعوت کودی به‌خانه و ایتا فینجان قأوه نأیی اشانˇ جولؤ. هن، ده هیچ‌چی!
هر سه ما به سه ما، ای‌وار یا دو وار شویی خو پسرˇ دئن، یا کی مؤرببا پختنˇ زمات، خو عروسه ایپچه کومک کودی. مؤرببا پختنˇ زمات کی عروس فورصت پیدا کودی، خو مردˇ مارˇ  مرأ دردˇدیل کودی کی امی خانه امی‌ره کوچیکه و می زاکان جایˇ ویشتر خایید. ولی اون اصلن خوره ننایی.
ایتا جه او نامه‌یانˇ میان، می پئر می عمو جا واپرسه بو، کی مامان الان چی کونه؟ عمو بنویشته بو: شه سینمــا!
با بگم کی سی سال پیش (۱۹۱۰) سینما الانˇ مانستن نبو. ایتا کوجی اوتاق، عرق‌فوروشی‌یانˇ زیرزمینˇ میان بو کی اونˇ کثیفˇ هوا، پور بو جه پابلوس‌دود. اویا آدم‌حیسابی‌یانˇ جا نبو. هرکی سینما شویی، اونˇ تاریکی واستی شویی. هنˇ واستی بو کی  زاکان تأججؤب کودید کی چره امی مار شه سینما. بیلیط زیاد گران نبو، ولی او دورون شؤن و اویا غذا خوردن پول‌فیشادن بو.
موضوع فقط ان نبو کی می پیلˇمار خو رابطهٰ خو پسرˇ امرأ سردأ کوده بو، بلکی فامیلان و آشنایانˇ مره نی ده شؤن و آمون نکودی. او شهرˇ میانی، هر بار اونˇ آدمان خوشانˇ ره جمأ بؤستید و کس‌کسˇ امرأ ایتا فینجان قهوه خوردید و نیشتید و کلˇ گب زئید، اویأم نوشویی. در عوض ایتا کفاشˇ دئن شویی، کی فقیرانˇ محل، ایتا نه چندان خوش‌نام کوچه میان دوکان داشتی. اونˇ ورجا نیشتی کی بی‌سروپا آدمان اویا پاتوق کودید. کفاش، ایتا دوکاره مردای بو کی شهرˇ میان هیچ‌کی اونأ تأویل نگیفتی. ایتا بدنام و الکؤ‌لی آدم. هر کی بو، کســی نبو کی امی پیلˇمارˇ هم‌شأن ببؤسته بی.
می عمو، می پئرˇ ره بنویشته بو کی من خاستیم مامانˇ امرأ راجه به اَ موضوع گب بزنم، ولی مامان اصلن مرأ ولانشته کی لب وازأ کونم.
ایتا جه او نامه‌یانˇ میان، می پیلˇپئرˇ مرگˇ جا شیش ما بگوذشته، می عمو، می پئرˇ ره بنویشته بو کی مامان ای روز درمیان شه بیرون ناهار خوره. هیچ‌کی نتانستی باور بکونه زنی کی یک عمر دَه نفرˇ ره در روز پختˇپز کودی، هسا شه بیرون غذا خوره. چی بلایی اونˇ سر بامو بو خؤدا دانه!
اَ جریاناتˇ میان، ایتا روز می پئر خو کارˇ واستی بشؤ بو ولایت. هأتو کی کارانه سروسامان دیی، بشؤ خو مارم سر بزه. او روز خو خانه جا کرأ بیرون  شو، خو پسره کی بیده، خو کولایه اوساد بامو بودرون. ایتا پیاله شراب و ایپچه خوشکˇ نان بنه اونˇ جولؤ.
می پئر تأریف کودی کی، زیاد عوضأ نبؤسته بو، عصبی و ناراحت‌ام نیشان ندایی. هأتو کی مألوم بو، بد حال و روزی ناشتی، خوش‌أوال بو. می پئرˇ جا جه اما واپرسه بو و اوتاقان، همیشکˇ مانستن تمیز و مرتب بید.
ای‌چی بو کی می پئرˇ ره عجیب بو. وختی خاستی قبرستان بشه خو پئرˇ قبرˇ سر، می پیلˇمار بگؤفت: من نتانم بایم، خایم بشم کار دارم، یازدهمی رج، سمتˇ چپˇ جا، سومی قبر. انأ بگؤفت و بشؤ.
بعدن می عمو می پئره بگؤفت کی مامان او روز بشؤ بو کفاشˇ ورجا. می عمو گلایه کودی، کی من می زاکانˇ امرأ ایتا گوره خولهˇ میان زندگی کودأن درم، پنج ساعت در روز کار کونم، بخورنمیر پول بیرون آورم، هسا اشان هیچ‌چی، می «آســم» مرأ کرأ کوشه، بازون می مار اصلن خوره ننه. امی پئرˇ خانه هوتؤ خالی نهأ.
می پئر موسافرخانه میان خوره ایتا اوتاق فگیفت، ولی خو مارˇ جا اینتظار داشتی کی انأ به‌خانه دعوت بکونه، کاری کی اونˇ مار نکود، ای‌جور برخورد کودی کی به‌خیاله، خانه آدمˇ جا پوره و اصلن خالی جیگا ناره اونˇ ره. اشان همه نشان دیی کی می پیلˇمار اصلن نخاستی خو زاکان و نوه‌یان و فامیلانˇ مرأ رابطه بداره.  خو زندگی راشی‌یه عوضأ کوده بو و خاستی خو رایأ بشه. می پئر پور باذوق و سلیقه‌یه، خیلی‌ام شوخ‌مرام و باصفا ایسسه. وختی بیده کی می پیلˇمار پیشترانˇ جا ویشتر خوروم و شاده، می عمویأ بگؤفت: مامانه راحت بنه، بدأ هر کاری کی خایه بکونه. اون چی خاستی؟ ایتا پنجشنبه روز فایکؤن کرایه بکود و اونˇ امرأ بوشؤ دؤرˇ گردش، او زمات کی می پیلˇآقاجان فایکؤن کرایه کودی و خو نوه‌یانه اونˇ امرأ دؤرˇ گردش بردی، می پیلˇمار هیچ‌وخت امی امرأ نامویی. خو دسه تکان دایی کی یأنی من نایم، شوما بشید. فایکؤن‌سواری پسی، شویی «کارلسروهه». تا اویا قطارˇ امرأ دو ساعت را بو؛ اویا شویی اسب‌سواری مؤسابقهٰ فأندره. می عمو، می پئرˇ ره بنیویشته بو کی امی مار تنها نوشویی کارلسروهه، بلکی ایتا تورˇ کؤرأ خو امرأ بردی. او کؤر ایتا موسافرخانه میان آشپزˇ وردسه. هؤیا کی امی مار ای‌روز درمیان شه غذا خوره. اَ کؤر امی مارˇ زندگی میان نقش مؤهممی داشتی. اونˇ ره ایتا کؤلا بهه بو کی اونˇ سر ایتا سورخˇ گول سورخ نهأ بو. عمو گؤفتی: می دختر خو عؤسلˇ تأمید روزˇ ره ایتا دس لباس ناشتی کی دکونه، بازون می مار او کؤرˇ ره هنده خرج کودی و اونأ خو امرأ بردی کفاشˇ ورجا. هو کفاش کی به اصطلاح سوسیال‌دمؤکرات بو.
تازه خالی ان نبو. مردؤم گوفتیدی کی اشان دونفر، امی مار و او کؤر، خوشانˇ ره نشینیدی آشپزخانه میان شراب خورید و ورق بازی کونید. می پئر، می عمو نامه‌یانه کی خاندی، خو سره تکان دایی. نامه‌یانی کی خالی جه امی پیلˇمارˇ بی‌حؤرمتی جا بو و امی‌ره سرشکستگی. می پئر تأریف کودی، اویا کی ایسا بوم، مهمان‌خانه‌چی مرأ بگؤفته بو کی خانمˇ «برشت» خوب خوره گوذرانئن دره! حقیقتن می پیلˇمار خو آخرˇ عؤمری بد زندگی نکودی. ای روز در میان کی شویی بیرون غذا خوردی. او روزم کی نوشویی، به‌خانه خوره مؤرغانه مرأ غذا چاکودی و ایتا پیاله شرابˇ مرأ خوردی. خانه زندگی‌یه مرتب و تمیز داشتی. بشؤ بو بانک وام فگیفته بو. همه گوفتید کی پوله فدأ او کفاشه، هونی کی می پیلˇمارˇ بمرده پسی بشؤ ایتا شهرˇ دیگرˇ میان و ایتا پیله کفاشی دوکان خوره وازأ کود. می پیلˇمار خو زندگی میان دو نفر بو. اولی نفر دتر و زن و مار، دومی نفر خانمˇ برشت، ایتا تسکˇ زناک کی ده هیچ مسئولیتی ناشتی. اونˇ اولی زندگی هفتاد سال طول بکشه و اونˇ دومی زندگی دو سال. خو زندگی آخری شیش ما میان، کارانی کودی کی تأججؤبی بو. نیصفˇ شبان ویریشتی، اَ شهرˇ جا تا او شهر پیاده را دکفتی شویی، هأتو خاستی خوره راحت ببه. ایتا روز، کشیشه کی هردفأ اونˇ دئنˇ ره آمویی به‌خانه، دعوت بکود به سینما!
اون تنها نبو و تنهایی درده ناشتی. همیشک خو وختأ او کفاشˇ مرأ گوذرانئیی. اونˇ ورجام کی شویی، اون‌ام تنها نبو. اونˇ دؤر و برم پور بو جه آدم. اویا کی شویی، خو شراب‌ام خو امرأ بردی.
ایتا پاییزْ روز، زواله وخت، خو خابˇ اوتاقˇ میان یوکهؤ بمرد، ولی نه رختخوابˇ میان، بلکی صندلی راحتی سر، درجیکˇ ورجا. او روز، او تورˇ کؤره دعوت به سینما بکوده بو. هنˇ واستی او روز کی بمرده بو، او کؤر اونˇ ورجا ایسا بو. می پیلˇمار هفتاد و چار سال داشتی کی بمرد.
می پیلˇمارˇ بمرده پسی، اونˇ جا ایتا عکس بیدئم کی اونأ خو زاکانˇ ره بگیفته بو. او عکسˇ میان کی مردنˇ عکس بو، تختˇ سر درازه نهأ بو. او عکسˇ میان آدم ایتا کوچی دیم دئیی چینˇ چوروکˇ جا پور، نازوک مچه، پیلˇ دهان.
می پیلˇمار خیلی سالان خو زندگی میان سختی بکشه بو و خالی هأ دو سال بو کی آزاد و راحت بو.

» شئری که چاپ نبؤ!
» مو ترسنم!
» من و سيا کلاچ
» Fөrzin Karөgar
» تی.وی فلان-بیسار جؤموری! (Felan Bisar Republic of TV)