گیلکؤنˇ ادبیات و فرهنگ و «غیره»!



نام‌های گیلکی/ بخش اول

سحر اخوان

نظر شما راجع به این اسامی چیست؟ آرنگ(نام کوهی در اشکِوَرات)، افرا (از درختان جنگلی)، پاموج( راه‌پیما، هم‌پا)، پوردیل(آدم با دل و جرات)، جیم‌رو(سرخ رو، آتشین‌رخ)، داره( داس مخصوص دروی برنج)، دامون(جنگل) و…که از جمله نام‌های گیلانی برای پسرهاست و یا نام‌هایی مانند گیل(قوم گیل)، گیلداد(اسم تاریخی)، لیما(اسم کوهی در منطقه تنکابن)، نسپر(از انواع پرندگان جنگلی خوش آواز)، اَرسو(اشک غم یا شادی)، نینای(عروسک) و …

نام‌های گیلکی

به طور کلی نام های گیلانی را می توان به پنج دسته متمایز تقسیم نمود:


نام‌های مذهبی و تاریخی
گیلانیان در بسیاری از موارد تاکید بسیاری بر این موضوع داشته‌اند که نام فرزندان آن‌ها باید نام پیامبر، امامان و معصومین باشد، زیرا براین عقیده بوده‌اند که امامی که اسمش را روی بچه گذاشته‌اند ، روز قیامت شفیعش می‌شود: محمد، حسن، حسین، فاطمه، معصومه و…
همچنین ممکن بود که برای تولد فرزند خود دست به دامان امام‌زاده‌ای شوند و نذر کنند که در صورتی که فرزند آنان پسر شد نام آن امام‌زاده را روی فرزند خود بگذارند و یا اگر فرزند آن‌ها دختر بود او را گدای آن امام‌زاده بدانند و به همین جهت نام هایی نظیر گداعلی، گداخانم و… نام‌هایی بودند که بر فرزندان خود می‌گذاشتند و نذر می‌کردند که اگر فرزند آن‌ها سالم به دنیا آمد بر او لباس گدایی بپوشانند و او را وادار به گدایی کنند و پولی را که از این راه جمع کرده‌اند هدیه به آن امام‌زاده کنند.
همچنین نام بعضی از پادشاهان و شخصیت‌های علمی فرهنگی و هنری که از این دسته می‌توان نام‌هایی نظیر تی‌تی‌پری (دختر قرامحمدچپک، همسر خان‌احمد لاهیجی)، کوشیار(دانشمند مشهور گیلک)، گیلداد (نام تاریخی)، موتا(سردار باستانی گیلان) ورنا(نام باستانی و کهن گیلانی) و شراگیم(اسم تاریخی) را نام برد.
نام‌هایی که نمود طبیعی هستند
این گونه نام‌ها در هر فرهنگ و گویشی وجود دارند و عناصر طبیعی موجود در آن منطقه را در بر می‌گیرد از جمله نام گل‌ها و گیاهانی که از هر لحاظ مورد توجه بوده، حتی جانوران و موجوداتی که از نظر قدرت مثال زدنی بودند و نه به این منظور که نام حیوانی را بر انسان بگذارند بلکه منظور نسبت دادن آن صفت بارز به شخص است، به عنوان مثال نام اسد در فارسی.
در هر صورت در این نوع از نام‌گذاری ذوق و سلیقه نام‌گذارنده بیشتر موثر است. او می تواند به پیرامون خود دقیق شود و آن را جستجو کند.
نام‌هایی نظیر اوخان(پژواک)، ایجگره(فریاد)، تام(آرام و ساکت)، چیکا(نام پرنده‌ایست)، دامون(جنگل)، توکالی(قله کوه) برای پسران و یالمند(تیرکمان، قوس و قزح)، هارای(گریه و فغان)، وارش(باران)، تی‌تی(شکوفه)، نینای(عروسک) برای دختران و بعضی نام‌های مشترک میان دختران و پسران نام برد.
نام هایی که از مکان‌های مختلف گرفته شده است
در این مورد می‌توان از نام جاها به ویژه اگر کودک زاده همان جا باشد یا والدین، شهری را که در آن مکان ریشه داشته باشند بر کودک خود بنهند. نام‌هایی از قبیل گورج، میکال، شوئیل، گسکر، نیلو و…
نام‌های ترکیبی
در مورد نام های ترکیبی بیش از هر چیز ابتکار گذارنده شرط است و خود می‌تواند با استفاده از ذوق و سلیقه خود و تسلط بر واژگان گیلکی و شناخت اجزای آن دست به گزینش نامی جدید بزند، بی آنکه به اصالت نام خدشه وارد آید. همچنین این نام را می‌توان بر اساس حوادث و یا… که در زمان تولد مشاهده می‌شود انتخاب نمود. مثلا اگر دختربچه‌ای در زمان شکوفه دادن درخت سیب به دنیا بیاید، نامش را سِب‌گول(گل سیب) می‌گذارند. یا نام‌هایی نظیر مَهتُوْ شب(شب مهتابی)، کاس‌آقا(پسر زاغ چشم)، سورخِ‌جول( صورت گل انداخته) و…

بنویشته‌کس: سحر اخوان

۱۴

«غيره» جرگه مئن تلمبار ببؤ

بهمن ۲۸م, ۱۳۸۴

۱۷ ته نظر

ای مطلبˇ نظرانˇ RSS

  1. سلام … مجموعه اسامی گیلکی موجود هست؟؟

    آرمین گیله مرد

    ۲۸ بهمن ۸۴ در ۸:۵۲ ب.ظ

  2. lima va arso alie

    سیب گاززده

    ۲۸ بهمن ۸۴ در ۱۱:۲۰ ب.ظ

  3. سریع‌تر از تگرگ
    سبُک‌تر از پر
    اندوهی گُنگ از ذهنم گُذشت.

    دوست همراه،
    «چای‌تلخ» بار دیگر؛
    به‌روز شُد.

    مثل گُذشته
    مُنتظرت هستم.

    پژمان
    چای تلخ

    پژمان

    ۲۹ بهمن ۸۴ در ۵:۵۱ ق.ظ

  4. امین جون
    راشه (راهی که در آن تردد می شود) و روجا (ستاره – گیلکی شرق (مازندرانی
    ) از دیگر نامها هستند که یکی از بستگان انتخاب کرده است برای دخترانش.
    نامن خیلی مهم هیسن و امی علایق نشان دهید.
    آگهی تبلیغاتی کی فیلمنه ره بنایی بازا نبون. اونه ره یه فیکری بکون.

    مسعود

    ۳۰ بهمن ۸۴ در ۸:۱۱ ق.ظ

  5. اول سلام
    بعدشم باید شیمی خدمت عرض بوکونم که ایتا مجموعه دیگر از اسمان جمعا کودم اگه دوس دارید که اونم بخوانیدی لطفا مرا خبر بوکونید.

    سحر اخوان

    ۵ اسفند ۸۴ در ۵:۰۷ ب.ظ

  6. من اگر اینسان
    سنگین و ساکتم.دیریست شعر نگفته ای
    در میان دست و دلم در جست و جوی وزن گمشده ی خویش گریه میکند
    (می بخشین که تکراریه)

    گلی

    ۱۳ اسفند ۸۴ در ۹:۱۸ ب.ظ

  7. خیلی جالبه چون من خیلی وقته که به دنبال معنی پسوند اسمم میگردم از شما ممنونم

  8. سلام دوستان من
    خسته نباشید
    تلاشهاتون شایسته دوست داشتن
    همیشه پیروز باشید

    امین بخشایی

    ۲۱ آذر ۸۵ در ۸:۴۵ ق.ظ

  9. نه نمی خواهم در هیاهوی گیلکانه ات مومیایی شوم
    با دهانی بومی و انبانی از واژه های مرطوب
    نه
    نمی خواهم سینه به سینه سرگردان شالیزارانت باشم
    رویاهایم را در سایه گیر جنگل زمینگیر می بینم
    دریا طوفانی ام نمی کند
    بدرود گیلان عزیز
    بدرود
    این قوی دل آزاد دیگر فراخوانده شده است به تنهایی جهانی خویش
    کاشته می شوم در زهدان خاک
    زندانی ام می کند زیبایی
    اینک زمین از آن من است
    انسان از آن من است
    من خود پیراهن یوسفم
    یعقوبم، روزگاران است
    روزگاران است
    روزگاران
    زنده یاد شیون فومنی

    سحر

    ۲۳ شهریور ۸۷ در ۸:۲۲ ق.ظ

  10. وبلاگ خوب و مفیدی برای نشان دادن مشخصه های فرهنگی دیلمستان و گیلان هست . امیدوارم در ادامه راه هم همینطور محکم ولستوار باشین . وبلاگ ما رو هم در لینکها بگذارید

    مجید

    ۱۹ اردیبهشت ۹۰ در ۲:۰۵ ب.ظ

  11. منتظر نباشیم فردا چه پیش آید ، فردا را بسازیم با حفظ فرهنگ و ریشه ، با همکاری جمعی با دلسوزی و نگاه به آینده ای که در پیش است …

    آرنگ دیلمی

    ۱۶ فروردین ۹۱ در ۱۰:۵۴ ب.ظ

  12. دیلمی ایمپراطوری باعث ببوسته کی ساسانیان ءِ سرزمینان عرب نیبید ( مصر و شام مانستن) اگر دیلمیان نبوسته بید اسا ا ایرانیان هم عرب حساب بوستید
    دیلمیان ایمپراطوری پیله پیله بو و فدرال ادراه بوستی پئر ری ءِ میان حکومت کودی و زاکان همدان و شیراز ءِ درون
    عضد الدوله دیلمی آثار یزد و شیراز و .. ءِ میان هسا موجوده از جمله جورجیر مزگت اصفهان درون ، بند امیر شیراز و میل دیلمی یزد میان
    بلوچستان هم دیلمیان ءِ دست دوبو
    هنه واستی ءِ کی آذری – تاتی – کوردی ( گورانی – سورانی – کورمانجی ) لکی ، بندری و حتا بلوچی ؛ گیلکی و دیلمی ءَ مانه
    چونکی ۲۲۰ سال ا مردمان ءِ سرزمینان دیلمیان ءِ دست دوبو
    بلوچی زبان خیلی گیلکیا مانه
    اشان ءِ نامان هم گیلکیا مانه
    بلوچان گیدی : دیم = صورت یا کویا = کجا و …
    ایتا نام بلوچان ءِ میان رایج ایسه : مهدیم = مه دیم = ماه صورت ، ماهرخ
    متاسفانه تاریخ ءَ بعد ءِ دیلمیان سونیان بینویشتیدی کی دیلمیان ءِ امرا خوب نیبید و اوشان ءَ انکار بکودید
    بعد هم فوفارسستن ءِ رضاشاهی امرا کل ءِ دیلمی تاریخ تحقیر ببوسته
    درحالی کی ادبیات گیلکی سر ا فارسی ( دری) فعلی شکل بیگیفته
    امی ادبیات ءَ ترجمه بوکودید تا دری زبان بوجود بامو ….

    مرداویز

    ۱۵ اردیبهشت ۹۱ در ۱:۱۰ ق.ظ

  13. چند نام

    مرداویج = مرد آویز : امی پیله دیلمی سرباز ، اصفهان و بصره فاتح
    جورجیگا = والا مقام = دارای جایگاه بالا
    جوربس = نامی تاکید کننده بر سر بودن
    جوریسا = نامی تاکید کننده بر برتر بودن
    ویریزان = بلند کننده = رشد دهنده
    ویریشته = فعال ، کاری ، خستگی ناپذیر
    دوخان = ندا دهنده ، امید بخش
    اورگان = ویران کننده ، نابود کننده دشمن
    تانی = تو توانا هستی
    آمارد = نام اقوام آسیانیک گیلک
    کادوس = نام اقوام آسیانیک گیلک
    درفک = دروبیک = بلند ترین کوه گیلان
    مارلیک = نام منطقه ای با آثار تمدنی ۷ هزار ساله گیلک
    دیلمان = Dilman = نام منطقه اصلی قوم دیلم
    ایشپیته = نوعی گربه سان جنگلی خاص گیلا
    شاندرمن = نام منطقه
    فومن = Fo man = نام منطقه
    شادیم = شاه دیم = شاهرخ
    گیلدیم = دارای چهره اصیل گیلک
    مهدیم = مه دیم = ماه دیم = ماهرخ

    مرداویز آماردی

    ۱۵ اردیبهشت ۹۱ در ۱:۱۹ ق.ظ

  14. کوردان ءِ بیجا واستی یاد بیگیریم اوشان خوشان ءِ زاکان ءِ رءِ کوردی نام نیهید
    آکو = آتشفشان کوه
    سیروان = رود دیاله = دجله
    و….

    امان هم تانیم گیلکی نام بنیم
    آماردوس = اسپیته رود = سفیدرود

    امی شهران ءِ نامان ءِ تانیم بنیم

    مرداویز آماردی

    ۱۵ اردیبهشت ۹۱ در ۱:۲۵ ق.ظ

  15. زنده و پاینده باد گیل و دیلم زنده باد زبان گیلکی دیلمی

    حامدلنگرودی

    ۱۳ تیر ۹۱ در ۱۱:۱۵ ق.ظ

  16. کارکیا از اسامی پادشاهان گیله در لاهیجان
    اگه کسی مجموعه کاملی دانه لوطفا بنی

    مرداویج

    ۳ مرداد ۹۱ در ۱۲:۵۵ ب.ظ

  17. خانم اخوان با درود
    شمو مثه اینکه مجموعه ای دانید
    اگه لطف بکونید بنید تشکر کونم

    مرداویج

    ۳ مرداد ۹۱ در ۱۲:۵۹ ب.ظ

تی گب

./ این کامنت‌ها حذف خواهند شد:
- حاوی توهین و تهمت باشد. (یعنی نسبت دادن چیزی یا کاری، بدون ارائه دلیل برای اثبات)
- حاوی تبلیغ به نفع کالا، رسانه، شخص حقیقی یا حقوقی باشد.
- بی‌ارتباط با مطلب باشد.

Switch to our mobile site