گیلکؤنˇ ادبیات و فرهنگ و «غیره»!



نام‌های گيلکی/ بخش اول

سحر اخوان

نظر شما راجع به اين اسامی چيست؟ آرنگ(نام کوهی در اشکِوَرات)، افرا (از درختان جنگلی)، پاموج( راه‌پيما، هم‌پا)، پورديل(آدم با دل و جرات)، جيم‌رو(سرخ رو، آتشين‌رخ)، داره( داس مخصوص دروی برنج)، دامون(جنگل) و…که از جمله نام‌های گيلانی برای پسرهاست و يا نام‌هايی مانند گيل(قوم گيل)، گيلداد(اسم تاريخی)، ليما(اسم کوهی در منطقه تنکابن)، نسپر(از انواع پرندگان جنگلی خوش آواز)، اَرسو(اشک غم يا شادی)، نينای(عروسک) و …

نام‌های گیلکی

به طور کلی نام های گيلانی را می توان به پنج دسته متمايز تقسيم نمود:


نام‌های مذهبی و تاريخی
گيلانيان در بسياری از موارد تاکيد بسياری بر اين موضوع داشته‌اند که نام فرزندان آن‌ها بايد نام پيامبر، امامان و معصومين باشد، زيرا براين عقيده بوده‌اند که امامی که اسمش را روی بچه گذاشته‌اند ، روز قيامت شفيعش مي‌شود: محمد، حسن، حسين، فاطمه، معصومه و…
همچنين ممکن بود که برای تولد فرزند خود دست به دامان امام‌زاده‌ای شوند و نذر کنند که در صورتی که فرزند آنان پسر شد نام آن امام‌زاده را روی فرزند خود بگذارند و يا اگر فرزند آن‌ها دختر بود او را گدای آن امام‌زاده بدانند و به همين جهت نام هايی نظير گداعلی، گداخانم و… نام‌هايی بودند که بر فرزندان خود می‌گذاشتند و نذر می‌کردند که اگر فرزند آن‌ها سالم به دنيا آمد بر او لباس گدايی بپوشانند و او را وادار به گدايی کنند و پولی را که از اين راه جمع کرده‌اند هديه به آن امام‌زاده کنند.
همچنين نام بعضی از پادشاهان و شخصيت‌های علمی فرهنگی و هنری که از اين دسته می‌توان نام‌هايی نظير تی‌تی‌پری (دختر قرامحمدچپک، همسر خان‌احمد لاهيجی)، کوشيار(دانشمند مشهور گيلک)، گيلداد (نام تاريخی)، موتا(سردار باستانی گيلان) ورنا(نام باستانی و کهن گيلانی) و شراگيم(اسم تاريخی) را نام برد.
نام‌هايی که نمود طبيعی هستند
اين گونه نام‌ها در هر فرهنگ و گويشی وجود دارند و عناصر طبيعی موجود در آن منطقه را در بر می‌گيرد از جمله نام گل‌ها و گياهانی که از هر لحاظ مورد توجه بوده، حتی جانوران و موجوداتی که از نظر قدرت مثال زدنی بودند و نه به اين منظور که نام حيوانی را بر انسان بگذارند بلکه منظور نسبت دادن آن صفت بارز به شخص است، به عنوان مثال نام اسد در فارسی.
در هر صورت در اين نوع از نام‌گذاری ذوق و سليقه نام‌گذارنده بيشتر موثر است. او می تواند به پيرامون خود دقيق شود و آن را جستجو کند.
نام‌هايی نظير اوخان(پژواک)، ايجگره(فرياد)، تام(آرام و ساکت)، چيکا(نام پرنده‌ايست)، دامون(جنگل)، توکالی(قله کوه) برای پسران و يالمند(تيرکمان، قوس و قزح)، هارای(گريه و فغان)، وارش(باران)، تی‌تی(شکوفه)، نينای(عروسک) برای دختران و بعضی نام‌های مشترک ميان دختران و پسران نام برد.
نام هايی که از مکان‌های مختلف گرفته شده است
در اين مورد می‌توان از نام جاها به ويژه اگر کودک زاده همان جا باشد يا والدين، شهری را که در آن مکان ريشه داشته باشند بر کودک خود بنهند. نام‌هايی از قبيل گورج، ميکال، شوئيل، گسکر، نيلو و…
نام‌های ترکيبی
در مورد نام های ترکيبی بيش از هر چيز ابتکار گذارنده شرط است و خود می‌تواند با استفاده از ذوق و سليقه خود و تسلط بر واژگان گيلکی و شناخت اجزای آن دست به گزينش نامی جديد بزند، بی آنکه به اصالت نام خدشه وارد آيد. همچنين اين نام را می‌توان بر اساس حوادث و يا… که در زمان تولد مشاهده می‌شود انتخاب نمود. مثلا اگر دختربچه‌ای در زمان شکوفه دادن درخت سيب به دنيا بيايد، نامش را سِب‌گول(گل سيب) می‌گذارند. يا نام‌هايی نظير مَهتُوْ شب(شب مهتابی)، کاس‌آقا(پسر زاغ چشم)، سورخِ‌جول( صورت گل انداخته) و…

«غيره» جرگه مئن تلمبار ببؤ

فوریه 17th, 2006

17 ته نظر

ای مطلبˇ نظرانˇ RSS

  1. سلام … مجموعه اسامی گیلکی موجود هست؟؟

  2. lima va arso alie

    سيب گاززده

    17 Feb 06 در 23:20

  3. سریع‌تر از تگرگ
    سبُک‌تر از پر
    اندوهی گُنگ از ذهنم گُذشت.

    دوست همراه،
    «چای‌تلخ» بار دیگر؛
    به‌روز شُد.

    مثل گُذشته
    مُنتظرت هستم.

    پژمان
    چای تلخ

    پژمان

    18 Feb 06 در 05:51

  4. امین جون
    راشه (راهی که در آن تردد می شود) و روجا (ستاره – گیلکی شرق (مازندرانی
    ) از دیگر نامها هستند که یکی از بستگان انتخاب کرده است برای دخترانش.
    نامن خیلی مهم هیسن و امی علایق نشان دهید.
    آگهی تبلیغاتی کی فیلمنه ره بنایی بازا نبون. اونه ره یه فیکری بکون.

    مسعود

    19 Feb 06 در 08:11

  5. اول سلام
    بعدشم باید شیمی خدمت عرض بوکونم که ایتا مجموعه دیگر از اسمان جمعا کودم اگه دوس دارید که اونم بخوانیدی لطفا مرا خبر بوکونید.

    سحر اخوان

    24 Feb 06 در 17:07

  6. من اگر اينسان
    سنگين و ساكتم.ديريست شعر نگفته اي
    در ميان دست و دلم در جست و جوي وزن گمشده ي خويش گريه ميكند
    (مي بخشين كه تكراريه)

    گلي

    4 Mar 06 در 21:18

  7. خیلی جالبه چون من خیلی وقته که به دنبال معنی پسوند اسمم میگردم از شما ممنونم

  8. سلام دوستان من
    خسته نباشید
    تلاشهاتون شایسته دوست داشتن
    همیشه پیروز باشید

    امین بخشایی

    12 Dec 06 در 08:45

  9. نه نمي خواهم در هياهوي گيلكانه ات موميايي شوم
    با دهاني بومي و انباني از واژه هاي مرطوب
    نه
    نمي خواهم سينه به سينه سرگردان شاليزارانت باشم
    روياهايم را در سايه گير جنگل زمينگير مي بينم
    دريا طوفاني ام نمي كند
    بدرود گيلان عزيز
    بدرود
    اين قوي دل آزاد ديگر فراخوانده شده است به تنهايي جهاني خويش
    كاشته مي شوم در زهدان خاك
    زنداني ام مي كند زيبايي
    اينك زمين از آن من است
    انسان از آن من است
    من خود پيراهن يوسفم
    يعقوبم، روزگاران است
    روزگاران است
    روزگاران
    زنده ياد شيون فومني

    سحر

    13 Sep 08 در 08:22

  10. وبلاگ خوب و مفیدی برای نشان دادن مشخصه های فرهنگی دیلمستان و گیلان هست . امیدوارم در ادامه راه هم همینطور محکم ولستوار باشین . وبلاگ ما رو هم در لینکها بگذارید

    مجید

    9 May 11 در 14:05

  11. منتظر نباشیم فردا چه پیش آید ، فردا را بسازیم با حفظ فرهنگ و ریشه ، با همکاری جمعی با دلسوزی و نگاه به آینده ای که در پیش است …

    آرنگ دیلمی

    4 Apr 12 در 22:54

  12. دیلمی ایمپراطوری باعث ببوسته کی ساسانیان ءِ سرزمینان عرب نیبید ( مصر و شام مانستن) اگر دیلمیان نبوسته بید اسا ا ایرانیان هم عرب حساب بوستید
    دیلمیان ایمپراطوری پیله پیله بو و فدرال ادراه بوستی پئر ری ءِ میان حکومت کودی و زاکان همدان و شیراز ءِ درون
    عضد الدوله دیلمی آثار یزد و شیراز و .. ءِ میان هسا موجوده از جمله جورجیر مزگت اصفهان درون ، بند امیر شیراز و میل دیلمی یزد میان
    بلوچستان هم دیلمیان ءِ دست دوبو
    هنه واستی ءِ کی آذری – تاتی – کوردی ( گورانی – سورانی – کورمانجی ) لکی ، بندری و حتا بلوچی ؛ گیلکی و دیلمی ءَ مانه
    چونکی 220 سال ا مردمان ءِ سرزمینان دیلمیان ءِ دست دوبو
    بلوچی زبان خیلی گیلکیا مانه
    اشان ءِ نامان هم گیلکیا مانه
    بلوچان گیدی : دیم = صورت یا کویا = کجا و …
    ایتا نام بلوچان ءِ میان رایج ایسه : مهدیم = مه دیم = ماه صورت ، ماهرخ
    متاسفانه تاریخ ءَ بعد ءِ دیلمیان سونیان بینویشتیدی کی دیلمیان ءِ امرا خوب نیبید و اوشان ءَ انکار بکودید
    بعد هم فوفارسستن ءِ رضاشاهی امرا کل ءِ دیلمی تاریخ تحقیر ببوسته
    درحالی کی ادبیات گیلکی سر ا فارسی ( دری) فعلی شکل بیگیفته
    امی ادبیات ءَ ترجمه بوکودید تا دری زبان بوجود بامو ….

    مرداویز

    4 May 12 در 01:10

  13. چند نام

    مرداویج = مرد آویز : امی پیله دیلمی سرباز ، اصفهان و بصره فاتح
    جورجیگا = والا مقام = دارای جایگاه بالا
    جوربس = نامی تاکید کننده بر سر بودن
    جوریسا = نامی تاکید کننده بر برتر بودن
    ویریزان = بلند کننده = رشد دهنده
    ویریشته = فعال ، کاری ، خستگی ناپذیر
    دوخان = ندا دهنده ، امید بخش
    اورگان = ویران کننده ، نابود کننده دشمن
    تانی = تو توانا هستی
    آمارد = نام اقوام آسیانیک گیلک
    کادوس = نام اقوام آسیانیک گیلک
    درفک = دروبیک = بلند ترین کوه گیلان
    مارلیک = نام منطقه ای با آثار تمدنی 7 هزار ساله گیلک
    دیلمان = Dilman = نام منطقه اصلی قوم دیلم
    ایشپیته = نوعی گربه سان جنگلی خاص گیلا
    شاندرمن = نام منطقه
    فومن = Fo man = نام منطقه
    شادیم = شاه دیم = شاهرخ
    گیلدیم = دارای چهره اصیل گیلک
    مهدیم = مه دیم = ماه دیم = ماهرخ

    مرداویز آماردی

    4 May 12 در 01:19

  14. کوردان ءِ بیجا واستی یاد بیگیریم اوشان خوشان ءِ زاکان ءِ رءِ کوردی نام نیهید
    آکو = آتشفشان کوه
    سیروان = رود دیاله = دجله
    و….

    امان هم تانیم گیلکی نام بنیم
    آماردوس = اسپیته رود = سفیدرود

    امی شهران ءِ نامان ءِ تانیم بنیم

    مرداویز آماردی

    4 May 12 در 01:25

  15. زنده و پاینده باد گیل و دیلم زنده باد زبان گیلکی دیلمی

    حامدلنگرودی

    3 Jul 12 در 11:15

  16. كاركيا از اسامي پادشاهان گيله در لاهيجان
    اگه كسي مجموعه كاملي دانه لوطفا بني

    مرداويج

    24 Jul 12 در 12:55

  17. خانم اخوان با درود
    شمو مثه اينكه مجموعه اي دانيد
    اگه لطف بكونيد بنيد تشكر كونم

    مرداويج

    24 Jul 12 در 12:59

تی گب

./ این کامنت‌ها حذف خواهند شد:
- حاوی توهین و تهمت باشد. (یعنی نسبت دادن چیزی یا کاری، بدون ارائه دلیل برای اثبات)
- حاوی تبلیغ به نفع کالا، رسانه، شخص حقیقی یا حقوقی باشد.
- بی‌ارتباط با مطلب باشد.