مقدمه:
افسانه‌ها و باورداشت‌های پیشینیان، نوع نگرش آن‌ها را نسبت به محیط پیرامون‌شان نشان می‌دهد. این باورداشت‌ها نه تنها محیط جاندار بلکه محیط بی‌جان را نیز دربر می‌گیرد. باورداشت‌های مردم این سامان نسبت به پدیده‌های ناشی از سازوکارهای زمین‌شناسی و فرسایش موثر در ایجاد اشکال زمین کم نمی‌باشد. در جای‌جای این سرزمین می‌توان به آن‌ها برخورد نمود.
در محیط جلگه‌ای این مسئله به علت از بین رفتن محیط‌های طبیعی و حتا روستایی و تغییرات شدید در وضع محیط زیست طبیعی وفرهنگی آن‌ها، بسیار کم‌رنگ شده است.

اما در مناطق کوهستانی هنوز هم می‌توان این باورداشت‌ها را که در حال از بین رفتن است، مشاهده نمود. همچون: منبرسنگ و شمشیربَزِه سنگ در مسیر کشکو به لاکتراشان در تنکابن (مشایخی،۱۳۸۰)، چِل پله (در جاده اشکور)، غازگُوابَر در روستای چوشل و غارِ جاران در شاجانِ دیلمان و… در این نوشتار سعی در معرفی گونه‌ای از این باورداشت‌ها نسبت به پدیده‌های حاصل از فرسایش شده که هر دو اثر از جاذبه های گردشگری در مناطق خود می‌باشند.

الف) آروس-زومه‌ی اِشکور
برای رسیدن به این آروس-زومه، باید از مسیر زیر عبور نمود:
کلاچای، رحیم‌آباد، جاده اشکورات (سفیدآب)، تُولِ لات، سَجیران، گرمابدشت، دوراهی زیاز، جاده سمت چپ، کوه آروس-زومه، عبور از تونل بر بالای قله‌ی آروس-زومه.

در تصویر راست، دره‌ی پولؤرود و در انتها کوه آروس-زومه با فلش مشخص گردیده. در عکس چپ هم نمایی از این کوه از روستای لیما دیده می‌شود

کوه آروس-زومه به ارتفاع ۱۳۷۲متر از سازندهای آهک توده‌ای خاکستری و کرم رنگ دوره‌ی ژوراسیک تشکیل شده و در محل التقای دو رودخانه چاک‌رود و پُلرود [پولؤرود] در جنوب روستاهای گرمابدشت و زیاز واقع شده است. این کوه کاملاً صخره ای، با عظمت خیره کننده از جاذبه‌های ویژه‌ی گردشگریِ منطقه اشکور می‌باشد. در طول زمان، بدنه‌ی سنگی این کوه در اثر فرسایش فیزیکی چهره‌ای خشن یافته است و در اطراف قله‌ کوه، تیغه‌ها و ستون‌های سنگی به وجود آمده است. در این میان دو ستون سنگی بر پوزه‌ی سنگی کوه به‌طور زیبا و باشکوهی در کنار همدیگر قرار گرفته‌اند که در بین مردم به آروس-زومه [عروس و داماد] معروف است. طبق باورداشت‌ها و روایت رایج در منطقه‌ی اشکور، پسر و دختری که به هم علاقه داشتند بدون اجازه‌ی والدین‌شان با یک‌دیگر از محل سکونت خود فرار نموده و مورد نفرین پدر و مادرشان قرار گرفته، در آن محل به سنگ مبدل گشتند.
«اشکوریان معتقدند که اَروس و زومه مورد اشاره این‌گونه نفرین شده‌اند: ((الهی سی‌پرده گیشه سیابن ببین))». (یگانه چالکی،۱۳۸۱) این آروس و زومه در نوع خود شناخته‌شده‌ترین در گیلان به شمار می‌روند. اما نگارندگان در سفرهایی به مناطق کوهستانی شرق گیلان، آروس و زومه‌ی دیگری را نیز مشاهده نموده‌اند.

نمای نزدیک شده از دو صخره‌ی معروف به آروس-زومه

سمت راست، پرتگاه سنگی کوه شاه‌نشین. در این عکس آروس-زومه با پیکان نشان داده شده است. عکس سمت چپ هم نمایی نزدیک‌تر از آروس-زومه‌ی دیلمان است

ب) آروس-زومه‌ی دیلمان
بهترین مسیر دسترسی: سیاهکل، جاده دیلمان، توتکی، بالارود، لونَیْ، خشک ِ آب، لاری‌خؤنی، اسپیلی، به سمت چپ جاده اسپیلی-پیرکوه، دوراهی کوه‌پس، کوه‌پس، نیاول، به طرف قله‌ی سیّدسرا، سیدسرا، به طرف شیرچاک، کوه شاه‌نشین در مرز دو حوضه‌ی رودخانه‌ی چاک‌رود و شلمان‌رود. در شمال کوه سیدسرا (سراهای گالش‌های سیدسرا) در سرشاخه‌های رودخانه‌ی شلمان‌رود، در یالی که از کوه شاه‌نشین در جهت جنوب شرقی-شمال غربی به طرف دره‌ی شلمان‌رود امتداد یافته است، پرتگاه صخره‌ای از سنگ‌های آتشفشانی و آذرآواری وجود دارد که در اثر فرسایش در این پرتگاه سنگی، دو سنگ به شکل بسیار زیبایی در کنار هم به شکل دو ستون سنگی مخروطی به وجود آمده‌اند که شباهت به دو انسان در کنار هم ایستاده دارند. این دو سنگ در میان گالش‌های سیدسرا به آروس-زومه معروف‌اند.
منابع :
۱-مشایخی، حبیب ا…، نگاهی همه‌سویه به تنکابن، انجمن آثار و مناظر فرهنگی، تهران، ۱۳۸۰
۲-یگانه چالکی، حسن، جغرافیای تاریخی اشکور- نگاهی گذرا به جواهردشت، تابان ، ۱۳۸۱
۳-سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح،۱۳۸۳، نقشه های توپوگرافی ۱:۵۰۰۰۰ ، ملکوت IV6063
4-سازمان زمین شناسی ، نقشه زمین شناسی ۱۰۰۰۰۰ جواهرده.
نویسندگان:
نیما فرید مجتهدی
Nima_mojtahedi[at]yahoo.com
طالب قاسمی وسمه‌جانی
Aqvassmejani[at]yahoo.com

نمایی نزدیک از آروس-زومه‌ی دیلمان

آروس-زومه‌ی اشکور

» زعفران‌های مرغوب منطقه ی کاسپین، گوهری ناشناخته
» طغیان پولورود
» کشت برنج در گیلان: دشواری‌های پیش رو (و نقدی بر آن)
» پرستشگاه‌های کوهستانی البرز (شرق گیلان و غرب مازندران)
» عکس‌هایی از طبیعت چابکسر