گیلکؤنˇ ادبیات و فرهنگ و «غیره»!



عاروس-زومه‌های گيلان

نیما فرید مجتهدی

مقدمه:
افسانه‌ها و باورداشت‌های پيشينيان، نوع نگرش آن‌ها را نسبت به محيط پيرامون‌شان نشان می‌دهد. اين باورداشت‌ها نه تنها محيط جاندار بلکه محيط بی‌جان را نيز دربر می‌گيرد. باورداشت‌های مردم اين سامان نسبت به پديده‌های ناشی از سازوکارهای زمين‌شناسی و فرسايش موثر در ايجاد اشکال زمين کم نمی‌باشد. در جای‌جای اين سرزمين می‌توان به آن‌ها برخورد نمود.
در محيط جلگه‌ای اين مسئله به علت از بين رفتن محيط‌های طبيعی و حتا روستايی و تغييرات شديد در وضع محيط زيست طبيعی وفرهنگی آن‌ها، بسيار کم‌رنگ شده است.


اما در مناطق کوهستانی هنوز هم می‌توان اين باورداشت‌ها را که در حال از بين رفتن است، مشاهده نمود. همچون: منبرسنگ و شمشيربَزِه سنگ در مسير کشکو به لاکتراشان در تنکابن (مشايخی،1380)، چِل پله (در جاده اشکور)، غازگُوابَر در روستای چوشل و غارِ جاران در شاجانِ ديلمان و… در اين نوشتار سعی در معرفی گونه‌ای از اين باورداشت‌ها نسبت به پديده‌های حاصل از فرسايش شده که هر دو اثر از جاذبه های گردشگری در مناطق خود می‌باشند.


الف) آروس-زومه‌ی اِشکور
برای رسيدن به اين آروس-زومه، بايد از مسير زير عبور نمود:
کلاچای، رحيم‌آباد، جاده اشکورات (سفيدآب)، تُولِ لات، سَجيران، گرمابدشت، دوراهی زياز، جاده سمت چپ، کوه آروس-زومه، عبور از تونل بر بالای قله‌ی آروس-زومه.

در تصوير راست، دره‌ی پولؤرود و در انتها کوه آروس-زومه با فلش مشخص گرديده. در عکس چپ هم نمايی از اين کوه از روستای ليما ديده می‌شود

در تصوير راست، دره‌ی پولؤرود و در انتها کوه آروس-زومه با فلش مشخص گرديده. در عکس چپ هم نمايی از اين کوه از روستای ليما ديده می‌شود

کوه آروس-زومه به ارتفاع 1372متر از سازندهای آهک توده‌ای خاکستری و کرم رنگ دوره‌ی ژوراسيک تشکيل شده و در محل التقای دو رودخانه چاک‌رود و پُلرود [پولؤرود] در جنوب روستاهای گرمابدشت و زياز واقع شده است. اين کوه کاملاً صخره ای، با عظمت خيره کننده از جاذبه‌های ويژه‌ی گردشگریِ منطقه اشکور می‌باشد. در طول زمان، بدنه‌ی سنگی اين کوه در اثر فرسايش فيزيکی چهره‌ای خشن يافته است و در اطراف قله‌ کوه، تيغه‌ها و ستون‌های سنگی به وجود آمده است. در اين ميان دو ستون سنگی بر پوزه‌ی سنگی کوه به‌طور زيبا و باشکوهی در کنار همديگر قرار گرفته‌اند که در بين مردم به آروس-زومه [عروس و داماد] معروف است. طبق باورداشت‌ها و روايت رايج در منطقه‌ی اشکور، پسر و دختری که به هم علاقه داشتند بدون اجازه‌ی والدين‌شان با يک‌ديگر از محل سکونت خود فرار نموده و مورد نفرين پدر و مادرشان قرار گرفته، در آن محل به سنگ مبدل گشتند.
«اشکوريان معتقدند که اَروس و زومه مورد اشاره اين‌گونه نفرين شده‌اند: ((الهی سی‌پرده گيشه سيابن ببين))». (يگانه چالکی،1381) اين آروس و زومه در نوع خود شناخته‌شده‌ترين در گيلان به شمار می‌روند. اما نگارندگان در سفرهايی به مناطق کوهستانی شرق گيلان، آروس و زومه‌ی ديگری را نيز مشاهده نموده‌اند.

نمای نزدیک شده از دو صخره‌ی معروف به آروس-زومه

نمای نزدیک شده از دو صخره‌ی معروف به آروس-زومه

سمت راست، پرتگاه سنگی کوه شاه‌نشين. در این عکس آروس-زومه با پيکان نشان داده شده است. عکس سمت چپ هم نمايی نزديک‌تر از آروس-زومه‌ی ديلمان است

سمت راست، پرتگاه سنگی کوه شاه‌نشين. در این عکس آروس-زومه با پيکان نشان داده شده است. عکس سمت چپ هم نمايی نزديک‌تر از آروس-زومه‌ی ديلمان است

ب) آروس-زومه‌ی ديلمان
بهترين مسير دسترسی: سياهکل، جاده ديلمان، توتکی، بالارود، لونَیْ، خشک ِ آب، لاری‌خؤنی، اسپيلی، به سمت چپ جاده اسپيلی-پيرکوه، دوراهی کوه‌پس، کوه‌پس، نياول، به طرف قله‌ی سيّدسرا، سيدسرا، به طرف شيرچاک، کوه شاه‌نشين در مرز دو حوضه‌ی رودخانه‌ی چاک‌رود و شلمان‌رود. در شمال کوه سيدسرا (سراهای گالش‌های سيدسرا) در سرشاخه‌های رودخانه‌ی شلمان‌رود، در يالی که از کوه شاه‌نشين در جهت جنوب شرقی-شمال غربی به طرف دره‌ی شلمان‌رود امتداد يافته است، پرتگاه صخره‌ای از سنگ‌های آتشفشانی و آذرآواری وجود دارد که در اثر فرسايش در اين پرتگاه سنگی، دو سنگ به شکل بسيار زيبايی در کنار هم به شکل دو ستون سنگی مخروطی به وجود آمده‌اند که شباهت به دو انسان در کنار هم ايستاده دارند. اين دو سنگ در ميان گالش‌های سيدسرا به آروس-زومه معروف‌اند.
منابع :
1-مشايخی، حبيب ا…، نگاهی همه‌سويه به تنکابن، انجمن آثار و مناظر فرهنگی، تهران، 1380
2-يگانه چالکی، حسن، جغرافياي تاريخی اشکور- نگاهی گذرا به جواهردشت، تابان ، 1381
3-سازمان جغرافيايي نيروهای مسلح،1383، نقشه های توپوگرافی 1:50000 ، ملکوت IV6063
4-سازمان زمين شناسی ، نقشه زمين شناسی 100000 جواهرده.
نويسندگان:
نیما فرید مجتهدی
Nima_mojtahedi[at]yahoo.com
طالب قاسمی وسمه‌جانی
Aqvassmejani[at]yahoo.com

نمايی نزديک از آروس-زومه‌ی ديلمان

نمايی نزديک از آروس-زومه‌ی ديلمان

آروس-زومه‌ی اشکور

آروس-زومه‌ی اشکور

بنویشته‌کس: نیما فرید مجتهدی

۸

زمین جرگه مئن تلمبار ببؤ

اکتبر 14th, 2007

5 ته نظر

ای مطلبˇ نظرانˇ RSS

  1. سلام امين جان!
    ژاپني‌ها هم البته در اسطوره‌هاي‌شان ايزانامي و ايزاناگي را دارند كه دو تا كوهند الان و موجود، كه زاينده ژاپن و في‌الواقع دنيا هستند!
    اين عكس: http://ecole-de-shiatsu.com/d4d_editor_media/Image/Accueil/Futamigaura2.jpg

  2. سلام. جالب بود.

    ارحام

    16 Oct 07 در 10:47

  3. در پي ادامه ي اي مقاله خواستم يته مورد ديگر در ارتباط با اي زمينه زيادا كنم: در پي سفر دانشجويي كه در تاريخ 9/3/87 به تكاب داشتيم يته ديگر از همچين موردي در روبروي غار كرفتو در نزديكي ديواندره در غرب كشور او كول سر دو سنگ شبيه هموشوني كه امو در سي سرا نام ببرديم نابو كه البته گوتن كه ايشون دوتا خاخور خواخور ايسن كه تبديل به سنگ ببون. از دوستاني كه اي مطلب خونن خوانيم كه باز هم اگر جايي شبيه همچين مواردي وجود داره اي سايت مين ثبت بكنين تا شايد بتونيم يه مجموعه اي از ايشون در كشور جما كنيم.

    قاسمي وسمه جاني

    31 May 08 در 10:11

  4. ورك كوي هسي مو لياسيشم
    مو تمام اشكورينه دوس درم هر جا دبون اوشانه خلي حظ درم
    اگر گوگل ارث مين مشخص بكوني شنه فمستن كوي هسه
    قربونت ممهدي
    اگر امره لينك بكوني خلي خوبه مرم تي وبه لينك كنم

    مهدي

    20 Jan 10 در 11:23

  5. بدنیست سری به سایت rahimabad.ir درگیگفا بزنیدوداستان عروس داماد را که باتخیل نویسنده آمیخته شده بخوانید تحقیقات نویسنده هم کاملا میدانی بوده وبسیار منبع خوبی است .لذت خواندن آن همیشه با آدم است مخصوصادر توصیف عروس .

    رحیم آبادی

    23 Apr 10 در 00:49

تی گب

./ این کامنت‌ها حذف خواهند شد:
- حاوی توهین و تهمت باشد. (یعنی نسبت دادن چیزی یا کاری، بدون ارائه دلیل برای اثبات)
- حاوی تبلیغ به نفع کالا، رسانه، شخص حقیقی یا حقوقی باشد.
- بی‌ارتباط با مطلب باشد.