ویشتایي

هأتؤ خيابان ٚ پياده‌رؤ-يأ فأرسئم ايته صدا مي گۊش بامؤ.

– سلام خانم ٚ مؤحترم. اي دئقه مي حرف-أ گۊش بۊکۊنيد. خاهش کۊنم.

دينم ايته سيا چتر مي جۊلؤ سبزأبؤ. هوا نم نم ٚ وارشه. چتر ٚ جير ايته بيس ٚ دؤ يا بيس ٚ چار ساله جوان ظاهر به. گم: مرأ گيد؟

– بعله. اۊ پير ٚزناک-أ دينيد «جعبه» پۊشت؟ گدايه.

– أ هوا ميان کسي اؤيه نئسأ.

(مؤخابرات ٚ آهيني پؤست-أ گه جعبه.) ادامه خواندن “ویشتایي”

فارسیختن: ثبت اسم‌های گیلکی، با پیشفرض فارسی

از اونجایی که هربار در توصیف این پدیده، تکرار عبارت دراز «ثبت اسمهای گیلکی با پیشفرض فارسی» سخته، به خودم گفتم بيا و کلمه ای در توصیف این پدیده بساز و دستکم کار خودت و افراد بعد از خودت رو –که ميخوان دربارهٔ اين پديده بنويسن و فکر کنن- کمی راحت کن. توی گیلکی فعل پریختن به معنی صاف کردن و از صافی و فیلتر عبور دادنه که فرهيختن و فرهیخته و فرهنگ در فارسی رو به یاد میاره. مادهٔ حال/آیندهٔ این فعل مثل اغلب مصدرهای منتهی به ختن/تن (دۊختن/دۊتن/ سۊتن/مۊتن/…) با ج یا ز ختم میشه: پریج. یعنی امرش میشه بپریج و نفی‌ش نپریج! ادامه خواندن “فارسیختن: ثبت اسم‌های گیلکی، با پیشفرض فارسی”

فهیمه اکبر

مدتها پیش در بیستمین برنامهٔ رادیویی «بیس دئقه» فهیمه اکبر رو در حد اطلاعاتی که داشتم معرفی کردم. توی این فاصله خیلی از دوستان و خوانندگان جویای اطلاعات بیشتر و آهنگهای خونده شده توسط این زن خواننده و گیلان شناس شدن و حالا بالاخره تمام آثار صوتی ای رو که از ایشون دارم یکجا در همین پست برای دانلود میذارم و توضیحاتی هم بهشون اضافه میکنم و این رو هم بگم که این اطلاعات تکمیلی فقط با کمک و نقد و همکاری شما کاملتر خواهد شد و امیدوارم به زودی توی ویکیپدیای گیلکی مدخل و مقاله ای برای فهیمه اکبر داشته باشیم.

شونزده قطعه ای که برای دانلود میذارم از آلبومیه که در دههٔ ۹۰ میلادی در آمریکا منتشر شد. متاسفانه من به بروشور یا جلد این آلبوم دسترسی ندارم. اگر کسی سراغی ازش داره دريغ نکنه تا اطلاعات ما از اين اثار بيشتر بشه.

نکتهٔ دیگه اینکه این کارها رو توی هاستی گذاشتم که مطمئن باشه و خوب بديش اينه که لینک دانلود غیرمستقیمه یعنی بعد از کلیک روی هر آهنگ به صفحهٔ بعدي میرین که اونجا باید تازه لینک دانلود رو دریافت کنید. بابت زحمت دوبل شرمنده.

بریم سر وقت فایلها:

پی نوشت: شاید کسانی بپرسن چرا فهیمه اکبر رو گیلان شناس معرفی میکنی؟ به این دلیل که این زن بعد از اومدن به گیلان شروع به ثبت فرهنگ گیلکان کرد و حتی نویسندهٔ کتاب معروف طباخی گیلان هم هست. مطالعهٔ این متن از کوروش رنجبر هم برای اطلاعات بیشتر از زندگی این زن بزرگ پیشنهاد میشه.

وبمجي V

اي دفأ یکته پۊرمايه وبمجي دأنیم کي تا شيمه ديل بخأی اۊن ٚ مئن خؤندني دره ؤ جالب ٚ چي! پس هيتؤ دنه-دنه پيش شنيم:

  • اول اي خبر-ه بۊخؤنین ؤ أننی بخندین! اي مملکت ٚ مئن همه چي دستۊر ؤ بخشنامه همرأ حل بنه؛ مثلا قراره سۊ ته صفر-ه امئه پۊل أجي ويگيرن تا گرؤني ؤ ریال ٚ بي أرجي حل بۊبۊن. الؤنم آقایؤن اعلام بۊدن جوؤني سن ٚسال تغيير بۊده! باور نۊکؤنين؟ اگه تا ديرۊز ۲۹ سال بۊجؤر جوؤن محسۊب نبنأبۊن الؤن بنا به فرمۊده جوؤن محسۊب بنن.
  • ولي يته خؤرؤم خبرم دأنيم. حتما وئیز ٚ برنامه’ شناسنين (Waze). هۊ برنامه گه مسیریاجي کؤنه راننده’ن‌ئبه. اينأم اين ٚ گیلکي نؤسخه.
  • شمرأني خأنین شیمه گۊشي یا تأبلت ٚ مئن دیلمي تقویم بدأرین؟ بئترین کار اینه کي بشین ایراني تقویم-ه نصب بکۊنین تا خئلي شیک، هجري شمسي ؤ میلادي ؤ دیلمي تقویم-ه کسؤنأجي بدأرین.
  • گیلؤن ٚ مئن دس‌هۊنر (صنایع دستي) خئلي هوادار دأنه ؤ خئليئن اي کار أجي گۊذرؤن کأدرن. بد نئه اي وانيويس-ه بۊخؤنين کي فریبرز رییس دانا دس‌هۊنر أجي گب بزئه ؤ اۊن ٚ واقعيتؤن أجي.
  • تازگي یته خبري کانال رادکته تلگرام ؤ اینستاگرام ٚ مئن کي گیلان ٚ کارگرؤن ٚ جي نيويسنه. تا ائره کي خئلي خۊب کار بۊده دأنن. پيشنهاد کؤنم ايشؤن-ه پی بگیرین. اي ايشؤن ٚ تلگرام ٚ کانال، اينأن ايشؤن ٚ اينستاگرام.
  • حتما خبر دأنین گه عبدالرحمان عمادي بمرده. اي پيله مردأک گیلان‌شناسي مئن مخصۊصا دیلمي تقويم ٚ سر خئلي کار بۊده دأنه. سال ۸۲ يا۸۳ بۊ، دانشجۊ بۊم که اول دفأ اين ٚ مقاله’ بۊخؤندم (ایران شناسي کؤنگره مجمۊعه مئن). اي بگۊبشتؤ خؤندن دأنه کي عبدالرحمان عمادي همرأ بۊبؤ.
  • هادي غلامدۊست، گیلکي ادبیات ٚ مئن شناسه. تاهيسه سۊ ته مجمۊعه قصه (گیلکي) بيرين هأدأ ؤ چارؤمي‌م أمأدره! ایران ٚ رۊزنامه این ٚ همأ بگۊبشتؤ دأشت.
  • ايسه کي بگۊبشتؤ ٚ گبه، اي پيله کس ٚ گبؤنم خأ ايشتؤسن. ناصر زرافشان، اي برنامه مئن خئلي مؤهم گب بزئه دأنه.
  • راستي! أگه خيال کؤنين امئه سیاره دئه هيچ رازي ندأنه ؤ اۊن ٚ همه شر-ه شناسنيم، سأب کأدرين. اي مطلب-ه بۊخؤنين ؤ بينين کي چني چي نشناخته چي دره امئه زمين ٚ مئن: یته دس‌نۊخؤرده قبیله!
  • یته مقاله’ کي أگه شمرأني مليت ؤ قؤميت ؤ هؤويت ٚ مفاهيم ٚ همرأ درگيرين، حتما خأ بۊخؤنين. اي مقاله نؤم ايسه: رمزگشایی از ژانوس مدرن: تکثر جوامع و تشکیل ملت (کامران متین ٚ بنويشته). اي مقاله’ تينين اي تلگرامي کانال ٚ مئن بياجين ؤ بۊخؤنين: بینؤم.
  • کیش ٚ دار امئه سامؤن ٚ دئباري ؤ عزيز ؤ مؤقدس داره کي چن زمت بنه کي دکته خطر ٚ مئن ؤ فکته دره. ايسه چره فکته دره؟ آفت ٚ وأسي. اي وؤت-ه بۊخؤنين کي نسیم طواف زاده بنویشته کیش ٚدار ؤ اۊن ٚ آفت أجي ؤ بأين کسؤنأجي ياور بديم اي دار-ه کي امئبه نماده، بدأريم.
  • ولي ايشؤن همه به ديمه، اي وبمجي مئن مي ديلباب ٚ خبر ؤ لينک ائکته’: تالشي لؤغتنؤمه (فرهنگ). بشین اۊن ٚ مئن شيمئبه وبمجي بکۊنين ؤ تالشي بامۊجين. تالشؤن امه گيلکؤن ٚ همرأ همخؤنه’ن ؤ امه دۊ ته قؤم اي اۊستان ٚ مئن دئباري تاريخ دأنيم. هر گیلکي خأن تالشي فرهنگ-ه بال بزنه ؤ هر تالشي‌م خأن گيلکي فرهنگ-ه بال بزنه. بزي گیلک ؤ بزي تالش.

زأکؤنی جؤن، شمرأني اگه خبري یا لینکي یا هر چیزي دأنين که فکر کؤنين وبمجي مئن خأ اۊن-ه معرفي گۊدن مئبه سرأدين. وبمجي یک جۊر همرسؤني ايسسه تا وؤت ؤ خال (لينک) أجي همديگر-ه برسيم ؤ بال بزنيم ؤ ويشتر بۊدؤنيم ؤ بۊخؤنيم.

بیس دئقه XXVI

این بیست و ششمین برنامه از برنامه های رادیو اینترنتی (پادکست) بیس دئقه است که میتونید از اینجا دانلود کنید یا برید به این کانال تلگرامی و اونجا بشنوید یا اگه دوست دارید توی ساندکلاد بشنوید.
یادتون نره که شنونده های این برنامه فقط به کمک همرسانی و معرفی شما بیشتر خواهد شد.

توی این برنامه این موزیکها رو خواهید شنید:

نؤرزبل أمؤندره، آرش ثابت
بئه پا به پا بشیم، آرش ثابت با همخوانی دیگران (اجرای زنده در نوروزبل ۱۵۸۳، دیلمان)
کاری از دیزی گیلسپی (Dizzy Gillespie) به نام اول یا کو (Ool Ya Koo)
کاری از یوهان یوهانسون (Johann Johannsson) به نام The Lord’s Prayer.

نؤرۊزبل أمؤندره.

آرش شفیعي ثابت ه کي شناسنین. ایمسالم یکته آهنگ بۊخؤنده نؤرۊزبل‌ئبه کي این ٚ وؤت دیمه‌مج ٚ شئه. أگه سأب نۊده بي، اي آهنگ ٚ وؤت دیمه‌مج ٚ أولي تجرۊبه ایسسه ؤ نأجه دأنم هیتؤ تترج تازه استعدادؤن گيلکي ادبیات ؤ مۊزیک ٚ فضا تازه واکۊنن. شیمه نؤرۊزبلم مۊبارک بۊبۊن.

اي آهنگ ه حتما بشین تلگرام ٚ مئن اي کانال ٚ مئن جیرأکشین بشتؤیین ؤ این ٚ شعر ٚ ترجۊمه أ فارسي بۊخؤنین: @gilakimind

گردشگری کوهستان، چالش‌های جاری، آینده‌ای خاکستری

دکتر نیما فریدمجتهدی* دکتر سمانه نگاه**

در گردشگری جهانی، مناطق کوهستانی نقش ویژه‌ای دارند، کوه‌ها مکان‌هایی هستند که برخی‌از اولین اشکال گردشگری را ارائه داده‌اند. تاریخچۀ گردشگری نشان می‌دهد که در قرن هجدهم، رشته‌کوه‌های آلپ‌ها از توقفگاه‌های تفریحی اشراف انگلیس بوده‌است. ویژگی‌های مرتبط با کوهستان، دارایی‌هایی می‌باشند که برای توسعه گردشگری کوهستانی ارزشمند هستند. جاذبه‌های گردشگری کوهستانی ازجمله برف (اسکی)، تنوع مردم محلی و شیوه‌های سنتی فرهنگی؛ فراوانی چشمه‌های آب معدنی و آب گرم، بُعد مقدس بسیاری از کوهستان‌ها و قله‌ها، تنوع زیستی و زمین‌شناسی که در تشکیلات زمین‌شناسی منحصر‌به‌فرد، جوامع گیاهی و گونه‌های جانوری شاخص تبلور دارد، و در نهایت آسایش آب‌وهوایی، خلاصه‌ای عوامل موردِ توجه گردشگران هستند. آمار دقیقی از گردشگری کوهستانی در جهان در دست نیست، اما برنامه محیط‌زیست سازمان ملل متحد، 15 الی 20 درصد از گردشگری جهان را به مناطق کوهستانی نسبت می‌دهد که البته این مسئله، در مناطق مختلف جهان بسیار متفاوت است. مثلاً در کشوری مانند سوئیس، سهم این نوع گردشگری نسبتاً تمام این کشور را در برمی‌گیرد. در ایران نیز شرایط جغرافیایی و آب‌وهوایی به‌گونه‌ای بود که شاید بتوان گفت پیش‌از بسیاری از مناطق جهان، استفاده از هوای مطلوب مناطق کوهستان و تفرج در آن امری معمول بوده‌است. گردشگری کوهستانی در ایران به شکل عام، دو گونۀ عمده را در بر می‌گیرد: استفاده از خانه‌های دوم و تفرج. ادامه خواندن “گردشگری کوهستان، چالش‌های جاری، آینده‌ای خاکستری”