نوروزبل ۱۵۸۹ در راه است؛ ده سال پس از اجرای نخستین مراسم نوروزبل

از نوروزبل ۱۵۷۹ تاکنون که نوروزبل ۱۵۸۹ در راه است نزدیک به ده سال می‌گذرد. ۱۵ مرداد ۱۳۸۵ را هرگز از یاد نمی‌برم. روزی بود که گیله‌وا و حلقۀ جوانش به مدد اهالی خونگرم روستای «ملکوت» (از روستاهای کوهستانی املش) نخستین مراسم نوروزبل گیلان باستان را بر فراز تپهٔ روستا برگزار کرد و وقتی شعله‌های آتش، شامگاه آن روز در کوهستان برکشید، تمام شادی سال نو بر جان‌ها افتاد. خنده بود که بر لب‌ها نشست؛ آغوش‌ها بود که به روی هم گشوده شد و دوستی و صفا باز به مردم برگشت و این دومین بار در آن سال بود که آیین سال نو به دو شیوه پاس نگه داشته شد. نخست، شادی نوروز ملی ۱۳۸۵ که نوروز مشترک همهٔ ایرانیان است و دو دیگر، شادی نوروزبل ۱۵۷۹ دیلمی (گیلان باستان) که شادی عموم گیلکان و گیلانیان است. گزارش این مراسم را در صفحات ۳۸ و ۳۹ شمارهٔ ۹۰ (شهریور و مهر ۱۳۸۵) خوانده‌اید.

1582-noruzebal-7
یک سال بعد، ۱۵ مرداد ۱۳۸۶ (نوروزبل ۱۵۸۰) سازمان میراث فرهنگی گیلان هم که تولیت میراث فرهنگی و معنوی مردم این استان را برعهده دارد وارد عرصهٔ کار شد و با چاپ پوستری به همکاری گیله‌وا و حلقه‌اش شتافت. فراخوان و تبلیغ گسترده‌تر، از طریق سایت سازمان و برپایی تورهای گردشگری موجب شد تا جمعیت بیشتری در مراسم حضور داشته باشند. شرح آن در صفحات ۲۶ تا ۳۰ شمارهٔ ۹۵ (مرداد و شهریور ۱۳۸۶) درج شده است. ادامه خواندن “نوروزبل ۱۵۸۹ در راه است؛ ده سال پس از اجرای نخستین مراسم نوروزبل”

خط ؤ لت (خط و کیبؤرد)

متن‌هایي که در این صفحه میخوانید، مستندات مربوط به خط پیشنهادي و امکانات فنی مربوط به این خط است که برای زبان گیلکی طراحی شده و پس از چهار سال تجربهٔ عملی، طی زمان و پس از استفاده توسط کاربران به مرور ضعفهای آن مشخص و برطرف شده و یا پیشنهاداتي به آن افزوده شده است.

ویژگی اساسی این خط و کیبرد پیشنهادی همین است که از روز اول در مشورت و گفتگو با دیگران (به ویژه از لهجه های مختلف زبان گیلکی در مناطق مختلف گیلان و مازندران) پیش رفته و همیشه مسیر اصلاح و بهبود را برای خودش بازمی‌داند. شاید همین دلیل استقبال خوشحال‌کنندهٔ نسل جوان علاقمند به گیلکی باشد. این خط البته در میان هواداران گویش معیار که همیشه دلشان میخواهد لهجهٔ مرکز استان گیلان را به عنوان لهجهٔ معیار به تولیدکنندگان محتوای گیلکی حقنه کنند با بازخورد خوبی روبرو نشد و تجربهٔ گفتگو با این عزیزان به ما نشان داد که حتی حوصلهٔ يک دور کامل خواندن این مستندات را هم نداشتند. چه می‌توان کرد؟ آن که غربال دارد، از پس کاروان می‌آید.

باز هم تاکید می‌کنم که این خط قرار نیست جای خط فونتیک (آوارنگار) را بگیرد و در نتیجه داشتن این انتظار ازاین خط که تمام جزئیات آوایی زبان گیلکی را نشان دهد، نه عملی است و نه عاقلانه. چرا که چنین خطي یک بار اختراع شده و هیچ خط دیگري هم چنین وظيفه‌اي را بر خودش واجب نمی‌داند.

نکتهٔ دیگر اینکه مهمترین اولویت این خط، ایجاد ارتباط برابر میان لهجه‌های مختلف زبان گیلکی‌ست بدون ترجیح یکی بر دیگری تا افراد در درجهٔ اول بتوانند نوشته‌های به لهجه‌های دیگر را حتی اگر نمی‌فهمند، درست بخوانند. درک متقابل در سپهر یک زبان نيازمند فرایندي پیچیده‌تر و زمان‌برتر است که خوشبختانه با وجود امکان این خط و کیبرد این فرایند سرعت بیشتري خواهد گرفت. هرچه محتوای بيشتر و بهتري تولید شود، انباشت نوشتاری ما بیشتر و آگاهی قومی ما از مجموعهٔ ذخیرهٔ واژگانی گیلکی و رنگهای مختلف آن در مناطقمختلف عميقتر خواهد شد و اين ميانه، امکان ارزشمند اینترنت به یاری ما آمده است تا بالاخره تن از غبار انديشه‌های قدیمی و نخ‌نمای مرکزگرایانه و یک‌دست‌سازانه بشوریم. همین اشتياق نسل جدید به کاربرد این خط باعث شد تا گوگل این کیبرد را در فهرست خود ثبت کند و در گوشی‌های اندروید زبان گیلکی هم به فهرست زبانها اضافه شود.

نکتهٔ مهم دیگر اینکه با وجود تغییرات مختلف، بسیاري از امکانهای اولیهٔ کیبرد همچنان در کیبرد حفظ شده اند و نیز کیبرد جوری طراحی شده که شما بتوانید از آن برای تايپ فارسی هم بهره ببرید (و از این بابت بهبود هم یافته است) و نیز حتی اگر طرفدار خط پیشنهادی مجلهٔ گیله‌وا باشیدهم بتوانید با همین کیبرد تايپ کنيد.

همچنان و همچون همیشه، اشکالات فنی و ابهامات و یا پیشنهادات را می‌توانید زير این صفحه کامنت بگذاريد تا گفتگو کنيم.

پاییز ۱۵۹۳ دیلمی/ سپتامبر ۲۰۱۹
ورگ

بالاخره ماه‌ها تلاش، مشورت، مطالعه و همراهی بسیاری دوستان به نتیجه رسید و پیشنهادی برای گیلکی‌نویسی به همراه صفحه‌کلید مناسب آن، برای استفاده در سیستم‌های مختلف آماده شد. باید یادآوری کنم که این پروژه تنها یک پیشنهاد به همهٔ گیلکان و اهل قلم گیلک است وگرنه دنیای امروز بسیار گسترده‌تر و بس‌گانه‌تر از آن است که کسی یا گروهی نقش قیم و آقابالاسر دیگران را بازی کند؛ طراحان و کوشندگان این طرح نیز بدون چنین توهمی، بر اساس تجربه‌ای نزدیک به یک دهه در حوزهٔ ادبیات و زبان گیلکی، این پیشنهاد را کارآمد و شدنی و سودمند می‌دانند و همهٔ گیلکان را به همراهی با آن فرا می‌خوانند.

مستندات این پیشنهاد و صفحه‌کلید مربوطه را به دو زبان گیلکی و فارسی، می‌توانید در این پست ببینید.

ادامه خواندن “خط ؤ لت (خط و کیبؤرد)”

خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید

بالاخره ماه‌ها تلاش، مشورت، مطالعه و همراهی بسیاری دوستان به نتیجه رسید و پیشنهادی برای گیلکی‌نویسی به همراه صفحه‌کلید مناسب آن، برای استفاده در سیستم‌های مختلف آماده شد. باید یادآوری کنم که این پروژه تنها یک پیشنهاد به همهٔ گیلکان و اهل قلم گیلک است وگرنه دنیای امروز بسیار گسترده‌تر و بس‌گانه‌تر از آن است که کسی یا گروهی نقش قیم و آقابالاسر دیگران را بازی کند؛ طراحان و کوشندگان این طرح نیز بدون چنین توهمی، بر اساس تجربه‌ای نزدیک به یک دهه در حوزهٔ ادبیات و زبان گیلکی، این پیشنهاد را کارآمد و شدنی و سودمند می‌دانند و همهٔ گیلکان را به همراهی با آن فرا می‌خوانند.

مستندات این پیشنهاد و صفحه‌کلید مربوطه را به دو زبان گیلکی و فارسی، می‌توانید در این پست ببینید.

ادامه خواندن “خط ؤ کيليدتأخته | خط و صفحه‌کلید”

مصدرهای مرکب گیلکی

لیستی که می‌بینید، مجموعه‌ای از مصدرهای مرکب در زبان گیلکی‌ست که مسعود پورهادی گرد آورده و چندی پیش برای انتشار در ورگ به من سپرد. من به این لیست، علاوه بر ترجمه‌ٔ فارسی و آوانگاشت لاتین، صورت نوشتاری گیلکی را هم افزوده‌ام و بر اساس حرف اول همین صورت و به ترتیب حروف الفبا مرتبش کردم. این مجموعه بی‌شک همهٔ مصدرهای گیلکی نیست اما مجموعهٔ بسیار خوبی‌ست و در ترجمهٔ برخی از مصدرها ممکن است منطقه به منطقه تفاوت‌های وجود داشته باشد که خوشحال می‌شوم در بخش «گب» این موارد را تذکر دهید تا این لیست کامل‌تر شود.
نکتهٔ اول: اگر می‌خواهید از این لیست استفادهٔ راحت‌تری کنید تا کلمهٔ مورد نیاز خود را بیابید کافی‌ست از امکان واژه‌یابی مرورگر خود (ctrl+f) استفاده کنید.
نکتهٔ دوم: براى نمايش صداى “او” (مثل توپ، کور، شور) از “ۊ” استفاده شده تا از “و” (مثل تولد، وارد، گاو) و نيز “ؤ” (مثل پٌل، شٌل و…) متمايز شود. به همين منوال براى “ى” (مثل ياور، يک و…) از “ى” استفاده شده که در هر دو حالت چسبان و جدا بدون نقطه است و براى “اى” (مثل شير، ايران و…) از “ي” استفاده شده که در هر دو حالت جدا و چسبان داراى دو نقطه در زير است. به زودى در ورگ دربارهٔ اين دو علامت بيشتر خواهيد خواند.
نکتهٔ سوم: چند پرسش و توضيح ذیل برخی مصدرها هم در انتها به زبان گیلکی افزوده‌ام.

ادامه خواندن “مصدرهای مرکب گیلکی”

عزيز ؤ نگار

تنهاىي ؤ
تؤقاىي مرزˇ سامانسر
ايتأ تاشأخؤردنˇ جا هأندر
را بۊ

پا-دۊبؤ
بۊشؤده بۊشؤده بۊشؤده
را-دۊبؤ
فۊنۊوؤ فۊنۊوؤ فۊنۊوؤده!

عزيزˇ تنهاىي هأندر
نگارˇ زيندگي چر-
تسکˇ تنگام بۊ.

عزيز!
تي ديلخۊشي هأندر…
ادامه خواندن “عزيز ؤ نگار”

بيس دئقه XXI

20 deqe

بيست و يکمين بيس دئقه را از اينجا بگيريد و بشنويد. بيس دئقه، راديو اينترنتى به زبان گيلکى‌ست. از اين جا هم مى‌توانيد بشنويد:

موسيقى‌هايى که در اين برنامه مى‌شنويد:
Sail away از گروه Deep purple
گل پامچال با صداى گلرخ جهانگیری
بخشى از پيانو تريو و کوارتت‌هاى برامس (Brahms) به رهبرى Isaac Stern.
ترانهٔ جؤنˇ ليلى با صداى فريدون پوررضا.

جام؛ مارلیک

Beaker- Northwestern Iran, Marlik, 12th-11th century BC

جام طلایی کشف شده در شمال غرب ایران، تپهٔ مارلیک. مربوط به جایی بین دوازدهمین تا یازدهمین قرن پیش از میلاد.

از جنس طلا با کنده‌کاری و نقشهای برجستهٔ بسیار نرم؛ ۱۴ سانتیمتر درازا و ۹.۳ سانتیمتر پهنا.

این جام در بخش هنر مصر و شرق دور باستان، گالری 102a، موزهٔ هنر کلیولند (Cleveland art) نگهداری می‌شود.

طلاکاران و نقره‌کاران کوچ‌نشین مارلیک و املش، نخستین استادان کارهای فلزی نفیس در ایران هستند. جانشینان ایشان، برنزکاران لرستان و نقره‌کاران عصر هخامنشی و ساسانی بودند. (ترجمه شده از متن معرفی موزه)